TCMB Analizi: Eşel Mobil Sistemi enflasyon baskısını sınırlıyor

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ekonomistleri Mert Gökcü ve Eren Sezer tarafından hazırlanan analizde, akaryakıt fiyatlarında uygulanan eşel mobil sisteminin enflasyon üzerindeki etkileri değerlendirildi. Çalışmada, uluslararası petrol fiyatlarındaki artışların hem doğrudan hem de dolaylı kanallar aracılığıyla tüketici enflasyonunu etkilediği vurgulandı. 2026 yılı itibarıyla akaryakıt harcamalarının tüketici sepetindeki payının yüzde 3,21 olduğuna dikkat çekilirken, fiyat artışlarının ulaştırma ve gıda gibi birçok sektörde maliyetleri artırdığı ifade edildi.

VERGİ AYARLAMASIYLA FİYAT DENGESİ

Analize göre eşel mobil mekanizması, akaryakıt fiyatlarındaki artışları vergi düzenlemeleriyle sınırlayan bir “otomatik dengeleyici” görevi görüyor. Küresel petrol fiyatlarının yükseldiği dönemlerde, akaryakıt üzerindeki ÖTV’nin düşürülmesiyle nihai fiyat artışları kontrol altına alınabiliyor. Sistem, özellikle benzin, motorin ve LPG fiyatlarının farklı bileşenlerden oluşması sayesinde etkin şekilde uygulanabiliyor. 2026 yılı başı itibarıyla ÖTV’nin akaryakıt fiyatları içindeki payının yüzde 21 ile 26 arasında değiştiği belirtildi.

ENFLASYONA ETKİSİ HESAPLANDI

Çalışmada yapılan hesaplamalara göre, Brent petrol fiyatlarında yüzde 10’luk bir artışın, eşel mobil uygulanmadığı durumda enflasyonu 12 ay içinde yaklaşık 1 puan artırdığı tespit edildi. Ancak eşel mobil sisteminin devrede olduğu senaryoda bu etkinin önemli ölçüde azaldığı görüldü. Ortalama petrol fiyatının 70 dolar seviyesinde olması halinde enflasyona etkisinin 1,9 puandan 0,6 puana düştüğü hesaplandı. Petrol fiyatının 90 dolar seviyesine çıkması durumunda ise eşel mobil sisteminin enflasyonu yaklaşık 3,7 puan sınırlayıcı etkisi olabileceği belirtildi.

Analizde, küresel enerji fiyatlarının para politikasının doğrudan kontrolü dışında olduğuna dikkat çekilerek, eşel mobil uygulamasının bu tür dış kaynaklı fiyat baskılarını azaltmada önemli bir araç olduğu ifade edildi.

Merkez Bankası ekonomistleri, söz konusu mekanizmanın enflasyonun kontrol altına alınmasına ve dezenflasyon sürecine katkı sağlayacağını değerlendirdi.